28-10-2020
Terwijl de wereld dit voorjaar verlamd werd door de coronacrisis zag ik in onze tuin de vogels hun natuurlijke gang gaan: elkaar het hof maken, nestje bouwen, eitjes leggen en uitbroeden, jongen voederen en, uiteindelijk, een empty nest. Een paar lijsters kreeg het zelfs voor elkaar om dat hele ritueel twee keer uit te voeren. Het gaf me in die periode veel troost en een gerust gevoel, zeker met het citaat uit Mattheüs 6:26 in gedachten: “Kijk naar de vogels in de lucht: ze zaaien niet en oogsten niet en vullen geen voorraadschuren, het is jullie hemelse Vader die ze voedt. Zijn jullie niet meer waard dan zij?”. En in de ochtend ontwaken door het getjilp en gezang van al die vogels is ook onbetaalbaar.
Het gezang van vogels is voor componisten een bron van inspiratie. Denk aan de Szene am Bach uit de symfonie “Pastorale” van Ludwig van Beethoven, waar aan het einde een koekoek, een nachtegaal en een kwartel weerklinken. De Britse componist Ralph Vaughan Williams (1872-1958) heeft rond 1914 het gezang van een veldleeuwerik op muziek gezet in zijn werk The Lark Ascending (de leeuwerik die opstijgt). Oorspronkelijk geschreven voor viool en piano werd het in 1920 bewerkt voor viool en orkest. Die laatste versie wordt meestal uitgevoerd. Het stuk is mateloos populair in Groot Brittanië. Guul zal het ongetwijfeld wel eens gehoord hebben in zijn tijd in Londen. De componist noemde het stuk een “pastorale romance voor orkest”. De stemming is diep nostalgisch, en het werk roept het beeld op van het glooiende Britse platteland.
Het werk is mede geïnspireerd door een 122-regelig gedicht uit 1881 van de Engelse dichter George Meredith over het gezang van een veldleeuwerik. Twaalf van die regels schreef Vaughan Williams boven zijn werk:
He rises and begins to round,
He drops the silver chain of sound,
Of many links without a break,
In chirrup, whistle, slur and shake.
For singing till his heaven fills,
‘Tis love of earth that he instils,
And ever winging up and up,
Our valley is his golden cup
And he the wine which overflows
to lift us with him as he goes.
Till lost on his aerial rings
In light, and then the fancy sings
Een leuke anekdote rond het ontstaan van het werk in 1914. De componist was op vakantie en maakte notities terwijl hij buiten in de natuur rondwandelde. Een jongen zag dat en dacht dat hij geheime aantekeningen maakte. Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog was dat verdacht en Vaughan Williams werd daarom even gevangen gezet op verdenking van spionage voor de Duitsers.
Het werk wordt uitgevoerd door David Nolan op viool, begeleid door The London Philharmonic Orchestra o.l.v. Vernon Handley. En om te vergelijken heb ik ook een opname van het geluid van een veldleeuwerik bijgevoegd.