Open licenties

Publiceren van open leermiddelen betekent ook aandacht geven aan de licentie waaronder het wordt gepubliceerd. Een veelgebruikte licentie hiervoor is de Creative Commons (CC) licentie. Bij een CC-licentie maak je voor de gebruiker duidelijk welk soort gebruik toegestaan is. Bij de meest liberale CC-licentie wordt (her)gebruik toegestaan als naamsvermelding plaatsvindt van de oorspronkelijke bron. In het CC-jargon heet dat “CC-BY”. Deze licentie kan restrictiever worden gemaakt door alleen niet-commercieel hergebruik toe te staan (“CC-BY-NC”) en/of geen afgeleide werken toe te staan (“CC-BY-ND”) en/of herpublicatie alleen toe te staan onder dezelfde CC-licentie (“CC-BY-SA”).
In een eerdere blogpost heb ik al eens de problematiek beschreven die optreedt bij andere dan de meest liberale CC-licentie. In een publicatie van Surfdirect wordt uitgebreid ingegaan op allerlei problematieken rondom open licenties. Omdat SURF stelt dat de keuze voor een licentie geen hindernissen moet opwerpen voor toekomstig gebruik van hun repositories en mogelijk te ontwikkelen diensten die aangeboden worden wordt de meest liberale CC-licentie geadviseerd. Voor Wikiwijs moet de discussie hierover nog plaatsvinden, maar persoonlijk ben ik van mening dat ook daar de CC-BY licentie zou moeten worden gebruikt. De “open leermiddelen beweging” is het meest gebaat bij zo groot mogelijke uitwisseling en hergebruik van open leermiddelen, omdat daarmee de toegang tot kennis voor iedereen het meest wordt ondersteund en daarnaast de efficiëntie bij ontwikkeling groter wordt (wielen hoeven niet opnieuw te worden uitgevonden).
Bij de start van het OpenER-project in 2006 is nagedacht over de CC-licentie die zou moeten worden gebruikt. Gekozen is toen om alleen niet-commercieel gebruik toe te staan en herpublicatie alleen onder dezelfde CC-licentie toe te staan (CC-BY-NC-SA). Voor die cursussen waar de OUNL niet van plan is diensten eromheen aan te bieden (en dat geldt voor een groot aantal cursussen bij OpenER) zou de niet-commercieel restrictie kunnen vervallen. Derde partijen kunnen dan waarde toevoegen en een gebruiker heeft dan de keuze: gebruik maken van het vrij beschikbare materiaal of betalen voor een meerwaarde dat aan het materiaal is toegevoegd (waarbij, vanwege de naamsvermelding eis van CC-BY, duidelijk zichtbaar is dat het commercieel verkrijgbare materiaal ook als open leermiddel beschikbaar is). De OU zou daarmee kunnen bereiken dat (veelal voortreffelijke) leermiddelen breder gebruikt worden waardoor de bekendheid van de OU bij doelgroepen groter zou worden.
Bij de implementatie van het model dat de interne Taskforce OER eind vorig jaar heeft ontworpen zou een instellingsbrede discussie over de te gebruiken licentie een onderdeel moeten uitmaken. Achteraf wijzigen van een CC-licentie brengt namelijk erg veel werk met zich mee. Je moet weer terug naar alle rechthebbenden om hun toestemming te vragen.