Naar digitale (open) leermiddelen

Ruim een jaar nadat het idee van de Versnellingsagenda Onderwijsinnovatie werd gepresenteerd is op 1 januari jongstleden het vierjarig programma Versnellingsplan Onderwijsinnovatie met ICT gestart. In het verstreken jaar is door veel mensen gewerkt aan het opzetten van een structuur voor dat programma, het vertalen van de agenda naar een meerjarenplan en het aantrekken van de mensen die het programma gaan uitvoeren. Er zijn acht thema’s gedefinieerd waarmee en waarvoor de versnelling in innovatie bereikt moet worden. In het jargon van dit plan worden die thema’s aangeduid met zones. Voor iedere zone is een aanvoerder benoemd middels een procedure waarbij instellingen voor hoger onderwijs een aanvoerder uit hun instelling konden voordragen. Ieder van die kandidaten heeft een sollicitatiegesprek gevoerd met leden van de stuurgroep van het plan. De stuurgroep heeft uiteindelijk de benoemingen bepaald. Instellingen konden ook hun belangstelling tonen om aan één of meer van de zones deel te nemen. Dat heeft uiteindelijk geleid tot de samenstelling van de zones die nu gestart zijn.

   >> Overzicht van alle zones
   >> Versnellingsplan Onderwijsinnovatie met ICT

Ik heb het voorrecht aanvoerder te zijn van zone 4: naar digitale (open) leermiddelen. De idee is dat de deelnemende instellingen gedeelde ambities op dit thema gezamenlijk uitwerken en implementeren. De versnelling ontstaat dan door het principe “samen kom je verder dan alleen”. Het uiteindelijke doel van zone 4 is te komen tot een situatie waarbij instellingen in staat zijn een optimale mix van open en gesloten leermaterialen te kunnen aanbieden.

De eerste bijeenkomsten hebben we gebruikt om de gezamenlijke ambities te inventariseren. Na clustering van die ambities in categorieën heeft dat geleid tot de volgende schematisch weergegeven categorieën:

 

Beschrijving en samenhang categorieën

Een korte beschrijving van deze categorieën en hun samenhang:

Categorie: didactiek

Digitale leermiddelen zijn niet los te zien van de context waarin ze gebruikt worden. Bij ontwerpen van onderwijs- en leeractiviteiten geeft het principe van constructive alignment houvast bij het bepalen en ontwerpen van die context. Onder constructive alignment wordt verstaan het afstemmen van activiteiten, didactiek, assessment en middelen op de beoogd te behalen leerdoelen of leeruitkomsten. In de ambities wordt in deze context met name benoemd het doel om met digitale leermiddelen beter in staat te zijn onderwijs op maat te aan te kunnen bieden. Anderzijds kan de mix van leermaterialen, en met name de open leermaterialen leiden tot didactische werkvormen die met alleen gesloten leermaterialen niet of heel lastig te realiseren zijn. Ontwikkelingen op dat laatste gebied staan ook wel bekend als Open Pedagogy en Open Educational Practices.

Categorie: creatie en hergebruik open leermaterialen

Om delen en hergebruiken van open leermaterialen te bevorderen zijn naast een technische infrastructuur ook andere elementen nodig. Onderzoek naar adoptie van open delen en hergebruiken van leermaterialen heeft aangetoond dat awareness en activering van docenten en organiseren van ondersteuning nodige voorwaarden zijn om docenten hun leermaterialen open te delen. Vakcommunity’s hebben een rol om gedeelde leermaterialen actueel te houden, om co-creatie van leermaterialen over instellingsgrenzen heen te organiseren en in duurzaam maken van initiatieven voor open delen en hergebruiken van leermaterialen. Daarnaast vergen open leermaterialen investeringen van een instelling. Hoe de business case er voor een instelling uitziet en hoe die optimaal kan worden gemaakt (bijvoorbeeld door meer samenwerking met andere instellingen) wordt in deze categorie verder verkend en geoperationaliseerd.

Categorie: gesloten leermateriaal

Te verwachten is dat in veel contexten een mix van open en gesloten leermaterialen leidt tot een optimale situatie voor het leren van een student. Hoe een dergelijke mix eruit ziet en hoe dit op een wijze te realiseren is waarbij hoge kosten voor student en instelling worden vermeden, geen lock-in op een uitgeversplatform plaatsvindt en toegang tot de leermaterialen gegarandeerd blijft zijn voorbeelden van vraagstukken in deze categorie. Het project eStudybooks is een expliciete casus binnen deze categorie. Het kan onder meer dienen als input voor het opstellen van een business case voor gesloten leermateriaal voor een instelling.

Categorie: infra

Met name voor open leermaterialen is ondersteuning voor delen en hergebruiken nodig om de mogelijkheden van dergelijke leermaterialen te kunnen gebruiken. Essentieel daarbij is een technische infrastructuur met de juiste functionaliteiten om de gewenste ondersteuning effectief en efficiënt te kunnen bieden. Ambities zijn genoemd op implementatie van een repository voor de opslag van leermaterialen, een zoekfunctie waarmee docenten gewenste leermaterialen effectief kunnen localiseren en (exploreren van) gebruiken van Artificial Intelligence technieken om een dergelijke infrastructuur te optimaliseren.

Niet expliciet genoemd, maar waarschijnlijk wel nodig voor een optimale infrastructuur is een transparante aansluiting tussen de infrastructuur voor open en die voor gesloten digitale leermaterialen.

Categorie: voorwaardelijk

Om adoptie van open leermateriaal binnen een instelling te bevorderen zijn enkele randvoorwaarden nodig. Binnen deze zone worden met name open beleid en een waardering voor openheid genoemd als te realiseren ambities.

Wat gaan we doen in 2019?

Na inventarisatie van de ambities en afstemming met de deelnemende  instellingen is een globaal jaarplan voor 2019 vastgesteld. Onder andere de volgende onderwerpen zullen worden opgepakt.

  • Onderzoek naar hoe docenten tot hun keuze voor leermaterialen komen
  • Ervaringen / good practices delen over gebruik van social tools als Perusall en FeedBackFruits
  • Ontwikkeling van een (prototype) zoekschil naar (open) digitale leermaterialen, gedeeld binnen een instelling of gedeeld met de wereld
  • Ervaringen / good practices opdoen, verzamelen en delen met gebruik van open didactieken
  • Ervaringen / good practices opdoen, verzamelen en delen met effectief organiseren van ontwikkeling van digitaal leermateriaal in de driehoek docent – ondersteuning – onderwijskunde
  • Meer inzicht krijgen in gezamenlijke beelden die stakeholders hebben van gebruik van digitaal leermateriaal

Ieder onderwerp wordt opgepakt door een subgroepje met leden van de zone. Ieder subgroepje bepaalt welke activiteiten zullen worden uitgevoerd en hoe de resultaten worden gedissemineerd.

Meer weten?

Er zijn verschillende manieren om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen in deze zone of van het programma.

Tenslotte

Zoekend naar een metafoor voor deze zone kwam ik uit bij de 6e symfonie, de Pastorale, van mijn favoriete componist Ludwig van Beethoven. We gaan vol goede moed beginnen aan dit programma (Erwachen heiterer Empfindungen bei der Ankunft auf dem Lande), realiseren resultaten, maar zullen daarbij ook geduld moeten hebben (Szene am Bach), we zullen zeker genoegen hebben bij het uitvoeren van de activiteiten en zoeken daarbij samenwerking met andere partijen (Lustiges Zusammensein der Landleute), het gaat ongetwijfeld ook knetteren (Gewitter und Sturm), maar we gaan er alles aan doen om tot een mooi en succesvol resultaat te komen (Hirtengesang. Frohe und dankbare Gefühle nach dem Sturm).

Posted in Open Educational Resources and tagged , .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.