Is een SPOC open?

Vanochtend kwam ik in een twitterdiscussie met Wilfred Rubens (@wrubens) en Marco Derksen (@marcoderksen) over de vraag of een Small Private Online Course (SPOC) een vorm van open onderwijs mag worden genoemd. Wilfred was van mening van niet; ik had de mening van wel (en ik geloof dat Marco het met mij eens was). Omdat 140 karakters het lastig maakt de standpunten duidelijk over het voetlicht te krijgen hebben we afgesproken de discussie via deze blog voort te zetten.
Voor mij is het 5COE-model van Mulder & Janssen het denkmodel dat ik gebruik om open onderwijs te beschrijven. In een eerdere blogpost heb ik dat als volgt geformuleerd:

Fred Mulder en Ben Janssen hebben voor open onderwijs in het algemeen een model geformuleerd (het 5COE-model). In dat model onderkennen ze 5 componenten die ieder een bepaalde mate van openheid kunnen hebben (te bepalen door de instelling die het open onderwijs aanbiedt): aanbod (leermaterialen, services en onderwijsinspanning) en vraag (van de lerende en van de omgeving). Ze onderscheiden openheid in zowel een klassieke opvatting (openheid in tijd, plaats, programma, tempo en toegang) als een digitale opvatting (gratis toegang tot leermaterialen; toegang (maar niet noodzakelijkerwijs gratis) tot services en onderwijsinspanning voor anderen dan formeel geregistreerde lerenden; en leermaterialen beschikbaar onder een open licentie).

Beschikbaarheid onder een open licentie betekent in mijn opvatting dat een gebruiker de vijf rechten heeft die door David Wiley zijn beschreven als 5R:

  1. Retain – het recht om kopieën van het leermateriaal te maken, in eigendom te nemen en te beheersen (bv. download, dupliceren, opslaan en beheren)
  2. Reuse – het recht om leermateriaal te hergebruiken op alle mogelijke wijzen (bv. in een klas, een studiegroep, op een website, in een video)
  3. Revise – het recht het leermateriaal aan te passen, bij te stellen en te wijzigen (bv. door het naar een andere taal te vertalen)
  4. Remix – het recht om het originele of aangepaste leermateriaal te combineren met andere open leermaterialen om zo nieuw materiaal te verkrijgen (bv. door het leermateriaal in een mashup te gebruiken)
  5. Redistribute – het recht om kopieën van het originele leermateriaal, het aangepaste leermateriaal of remixes verder te verspreiden (bv. door een kopie van het leermateriaal aan een collega te geven).

Gebaseerd op deze beschrijving hanteer ik de volgende omschrijving van open onderwijs:

  1. Het leermateriaal is gepubliceerd onder een open licentie. De open licentie geeft de voorwaarden aan waaronder de gebruiker vrij is de 5R-rechten toe te passen.
  2. Het onderwijs voldoet aan tenminste één van de volgende kenmerken:
    1. Open in tijd;
    2. Open in plaats;
    3. Open in tempo;
    4. Open in programma;
    5. Open in toegang;
  3. Het onderwijs en de leermaterialen zijn gratis beschikbaar voor iedereen met internettoegang.
  4. Extra services of onderwijsinspanning (zoals het afleggen van een examen onder geconditioneerde omstandigheden of extra begeleiding van een tutor) hoeven niet gratis te worden aangeboden, zolang de lerende altijd in staat is ook zonder deze services en onderwijsinspanningen het onderwijs te volgen. Bijvoorbeeld: de MOOC-aanbieder Coursera biedt voor certificering een keuze tussen een gratis Statement of Accomplishment en een niet-gratis Verified Certificate

Wellicht niet af te leiden uit de beschrijvingen van 5COE en 5R is het vierde criterium, met name het gratis alternatief die een lerende in mijn ogen altijd moet hebben. Maar in feite is dit een gevolg van criterium 3.
Nagaan of een SPOC een vorm van open onderwijs kan worden genoemd betekent het nalopen van deze vier criteria. En dan wreekt zich het feit dat een SPOC niet goed gedefinieerd is. In de (Engelstalige) Wikipedia staat de volgende omschrijving van een SPOC:

Small Private Online Course (SPOC) refers to a version of a MOOC (Massive Open Online Course) used locally with on-campus students. University of California -Berkeley Professor Armando Fox first coined the word in 2013 to refer to a localized instance of a MOOC course that was in use in a business-to-business context.

Strikt genomen zou een SPOC volgens deze definitie een vorm van open onderwijs mogen worden genoemd (indien het aan de vier criteria voldoet), maar ik ben het hier wel met Wilfred eens dat, door de beperking dat alleen geregistreerde on-campus studenten toegang hebben tot zo’n SPOC, het wel een hele beperkte vorm van open onderwijs is. Impliciet verwacht je bij open onderwijs dat ook toegang wordt verleend aan belangstellenden die niet geregistreerd staan als student bij de aanbiedende instelling. Wellicht zou dat criterium moeten worden toegevoegd aan de bovenstaande set.
Er zijn echter ook implementaties van een SPOC die wel toegankelijk zijn voor studenten die niet geregistreerd staan bij de aanbiedende instelling, zij het niet in onbeperkte aantallen (vandaar Small POC). Het mooiste voorbeeld vind ik de SPOC Sharia in the West van de Universiteit Leiden. Door de on-site studenten te mixen met studenten uit gebieden die voor het cursusonderwerp relevant zijn ontstaat op die wijze een international classroom. En deze opvatting van een SPOC vind ik wel degelijk een vorm van open onderwijs. Temeer omdat Marja Verstelle (Programma Manager Online and Blended Learning Bestuursbureau & Centre for Innovation Universiteit Leiden) me in een tweet het volgende vertelde:

Ofwel: het leermateriaal van de MOOC (en ik verwacht ook van de SPOC, maar dat is een aanname) komt onder een open licentie beschikbaar.
Naast het al eerder door mij aangegeven mogelijk extra criterium levert de opvatting die ik hierboven heb geformuleerd wel meer discussiepunten op:

  • Waarom moet het leermateriaal per se open zijn in de 5R zin? Is gratis toegankelijk (al dan niet beperkt tot de tijdsduur van de cursus) niet al voldoende? (Open beschikbaar stellen van de leermaterialen zou op zijn minst een streven moeten zijn. Wellicht kan dat niet voor alle gebruikte materialen, maar het helpt om een grotere verspreiding, aanpasbaarheid en herbruikbaarheid te bereiken)
  • Waarom hoeft maar aan één van de klassieke opvattingen voor open te worden voldaan? (Een instelling bepaalt uiteindelijk welke vormen van open geboden worden. Er kunnen overwegingen zijn om (bv. vanuit didactisch oogpunt) niet alle vormen toe te laten.)
  • Criterium 3: “voor iedereen” of “voor iedere belangstellende, eventueel met een bovengrens aan aantal”? En is een selectieprocedure zoals in Leiden dan wordt toegepast dan niet te beperkend? (Net als bij het vorige punt: er kunnen overwegingen zijn om dergelijke beperkingen op te leggen. Essentie is dat belangstellenden van buiten worden toegelaten.)

Ik ben dus nog steeds zoekende en probeer ook steeds mijn opvatting aan te scherpen. Voor mij leiden dit type discussies in ieder geval tot meer inzicht in (on)mogelijkheden van openheid (in welke opvatting dan ook) voor het onderwijs. En dat is uiteindelijk waar het om moet gaan.
Wilfred (en andere belangstellenden): the floor is yours! En om reacties via twitter alvast te ontmoedigen: deze blog telt ruim 7000 karakters, het equivalent van meer dan 50 tweets.

Posted in Open Educational Resources and tagged , .

9 Comments

  1. Hoi Robert,
    een terecht onderwerp voor een blog. Een aantal opmerkingen:
    – ik prefer om dit soort cursussen gewoon ‘online courses’ te noemen. Ik merk dat de term SPOC tot verwarring leidt, vooral omdat iedereen dit anders interpreteert.
    – Het belangrijkste verschil tussen een MOOC en een SPOC is volgens mij de massaliteit en diversiteit. In een SPOC vindt een bepaalde selectie plaats wie hieraan mag mee doen. Dat kan zijn alleen campusstudenten of zoals Leiden een mix van campus en online studenten.
    – het open aspect betekent voor de meeste moocs helaas alleen open inschrijving en niet open licentie zoals wij dat zouden willen zien. Vaak wordt de toegang tot een course ook na verloop van tijd dicht gezet. Daarom hebben wij ervoor gekozen om alle course content ook op onze OpenCourseWare te publiceren: http://ocw.tudelft.nl/delftx-moocs/
    Dus mijn conclusie is dat in het algemeen ik een SPOC niet zie als een open course, maar wel altijd als een online course. Misschien moeten we wel over openSPOCs praten 😉

  2. Pingback: Is een SPOC open onderwijs?

  3. Dank je Robert voor deze discussie.
    Je probeert hier te specificeren wanneer een cursus (in dit geval SPOC) open is. Pierre in zijn reactie stelt de vraag of open onderwijs een doel is. Hij zegt van niet. Ik neem de stelling van wel.
    Open onderwijs wordt door vele deskundigen (zie o.a blogs Tony Bates, of zelfs Cape Town declaration) gezien als het wegnemen van barrières voor de lerende. En daarmee is open onderwijs een doel op zich. Het wegnemen van obstakels zodat iedereen gelijke kansen heeft in het onderwijs.
    Deze kunnen te maken met financiële drempels. In Nederland zijn deze zijn er voor het PO en VO en speelt in Nederland voor HO ook nauwelijks (hoewel met afschaffen van de basisbeurs…). In de VS zijn de financiële barrières voor HO weldegelijk een discussie en daarom zijn gratis cursussen als MOOCs ook hype (geweest).
    Gezien de relatie met open software, open access journals, etc. maken vele de interpretaties dat open onderwijs iets is met open licenties en gratis. Echter er zijn veel meer drempels voor lerende. Denk bijvoorbeeld aan ingangseisen (niet te verwarren met voorkennis) en vereiste aanwezigheid op locatie dan wel vaste tijdstippen/data. Daarnaast zijn er meer ‘zachtere’ drempels als taal- en cultuur-barrières. Deze laatste spelen zelfs een rol in toegankelijkheid basis- en vervolgonderwijs.
    Daarbij ontstaat er ook tegenstrijdigheden. Door het online publiceren van een cursus moet de lerende verbinding hebben met internet en digitaal bekwaam zijn. Dat wil zeggen dat door het opheffen van de ene drempel een andere wordt opgeworpen. Hiermee wil ik aangeven dat open onderwijs geen absoluut gegeven is. Het is een beweging met als doel het wegnemen van zoveel mogelijk barrières in het onderwijs. Niet voor niets heeft de Europese commissie gekozen voor Opening up Education, wat een werkwoord is, een activiteit in houdt.
    Mijn stelling is dan ook dat het wegnemen van obstakels cultuur en regio gebonden is. Maar dit ontslaat ons niet om te definiëren wat nu een SPOC is, en in hoeverre een SPOC inderdaad bijdraagt aan het meer openen van het onderwijs. MOOCs hebben daarin een speciale plek, en samen met diverse Europese partners hebben we MOOC ook strikter gedefinieerd, ook de plaats MOOCs innemen in open onderwijs (zie http://www.openuped.eu/images/docs/Definition_Massive_Open_Online_Courses.pdf ). Het zelfde zouden we moeten doen met SPOCs en andere vormen van online en open onderwijs.
    Darco Jansen

    • Dag Darco,
      Ik denk dat we het niet oneens zijn over wat er kan/moet gebeuren, maar hier blijkt maar weer eens hoe divers de definities van open onderwijs geformuleerd worden. Als je Bates (zie bv hier: http://www.tonybates.ca/2015/02/16/what-do-we-mean-by-open-in-education/) als uitgangspunt neemt dan kun je bijna alles met wat goede wil open education noemen, ook de Coursera MOOCs, ook het gebruik van Open Textbooks in een betaalde cursus, en ook een SPOC.
      En inderdaad, hij beschrijft het als een doel: “Open education is primarily a goal, or an educational policy. An essential characteristic of open education is the removal of barriers to learning.” maar daarmee is hij, net als de Cape Town Open Education declaration gaat het om “Open education is a living idea”, een stuk ruimer dan David Wiley die hierboven aangehaald wordt.
      Maar dat betekent eigenlijk dat “wij als deskundigen” al gefaald hebben. Want als wij al zowel die heel brede definitie van Open Onderwijs als een relatief smalle/concrete hanteren, dan komen wij met elkaar in discussies die bij een gemiddelde docent, opleidingsdirecteur of CvB-lid ver over het hoofd gaan. Je ziet die onderlinge spraakverwarring al in de reacties van Willem van Valkenburg en de initiële verzuchtingen van Wilfred Rubens en Marko Kalz.
      En dan blijf ik bij mijn opmerking dat ik mijn energie liever steek in het er voor zorgen dat bij de kwaliteitsverbetering van ons onderwijs waar mogelijk dat onderwijs zo veel mogelijk open gemaakt wordt.

      • Mooie reflectie Pierre. Maar over kwaliteitsverbetering het ultime doel is / moet zijn, en open onderwijs ondergeschikt daaraan?
        De nood voor toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed hogeronderwijs is groot. En of we dat kunnen realiseren met huidige model is de vraag. Misschien bieden MOOCs toch de oplossing?
        http://ecolearning.eu/ectsmooc/

  4. Dank voor alle reacties tot nu toe. Het geeft mij aan dat ik me van een aantal inzichten wel bewust was, maar die niet heb meegenomen in mijn overwegingen. Puntsgewijs:
    • Het processtandpunt dat Darco formuleert
    • Het uiteindelijke doel is dat open onderwijs barrières moet wegnemen (zowel door Darco als Pierre geformuleerd)
    • Het ill-defined zijn van een SPOC leidt mede tot deze discussie (Willem, Pierre)
    • De vele meningen die er bestaan over wat onder ‘open” kan worden verstaan (smal (5R, gratis) vs breed (bv. Tony Bates)) en of dat belangrijk is. Dat herinnert mij weer aan een blog (https://robertschuwer.nl/blog/?p=440) dat ik enkele jaren geleden hierover schreef en waarin ik “boomklevers” (de preciezen) vergeleek met “pragmatici” (de rekkelijken).
    • Het verschil in ervaring van openheid tussen lerenden (gratis toegang is veelal voldoende + beschikbaarheid houden van leermaterialen) en docenten (waar een open licentie belangrijker voor is; zie https://robertschuwer.nl/blog/?p=803)
    En dit leidt bij mij ook tot een volgende les die ik hieruit heb geleerd:
    Om over de rol en mogelijkheden van openheid bij kwaliteitsverbetering van het onderwijs iets te kunnen zeggen moet je wel een opvatting over open hebben (een yardstick). Die kan smal of breed zijn, maar zou bij uitingen over openheid wel geëxpliciteerd moeten worden om de context aan te geven waarin de uitingen zijn gedaan. Zeggen “een SPOC is niet open” zou dan moeten worden “een SPOC is niet open, want…”, of nog beter “een SPOC is niet open, want… en dat betekent … voor de kwaliteit van het onderwijs….”.

  5. Pingback: Open jouw opvatting over openheid | Open Education

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.